EReaders: hype of hulp?

De huidige generatie eReaders is een technologisch hoogstandje. Zowel wat betreft het scherm als de interne hardware en software. De apparaten bieden het nieuwste wat er op het gebied van mobiliteit te krijgen is. Zullen eReaders hierdoor een volwaardige plek veroveren in de zakelijke als consumentenmarkt? Wat zijn de voordelen van eReaders en hoe slaan zij de brug van gadget naar gebruik? Die vragen proberen we te beantwoorden in een tweedelige serie artikelen. In het eerste deel bespreken we de techniek. We geven ook een overzicht van de verschillende beschikbare apparaten. In het tweede deel kijken we naar specifieke diensten en toepassingen.

Reflectieve versus transmissive schermen

eReaders zijn elektronische leesapparaten die geschreven content weergeven met dezelfde ervaring als papier. Niets meer en niets minder. De beeldschermen geven de content probleemloos weer in direct zonlicht en vanuit extreme inkijkhoeken. Net zoals dat bij papier het geval is, kan de content op een eReaderscherm niet in het donker gelezen worden. De weergave van content op een reflectief scherm is volledig afhankelijk van omgevingslicht.

De reden hiervan is het reflectieve electronic paper display (EPD). Dit onderscheidt eReaders van computers, laptops en mobiele telefoons, die gebruik maken van transmissive schermen. Deze zijn van achteren verlicht, waardoor het beeld trilt. Bij langdurig lezen veroorzaken transmissive schermen een druk op de oogbol. Een reflectief scherm is rustig voor de ogen, net zoals dat bij papier het geval is.

Aangezien het moeilijk is om geconcentreerd te lezen, wordt informatie vanaf transmissive schermen slecht opgenomen. Dit kan leiden tot misverstanden, miscommunicatie en fouten. De meeste mensen drukken daarom e-mails en documenten af wanneer ze deze goed willen lezen. iRex Technologies, het bedrijf dat aan de bakermat stond van eReaders, onderzocht de gevolgen hiervan. Volgens het bedrijf verbruiken kantoormedewerkers jaarlijks ruim 10.000 pagina’s papier. Meer dan driekwart hiervan wordt binnen een week weggegooid en ruim de helft nog dezelfde dag.

Transmissive schermen hebben nog een nadeel voor het milieu. De verlichting vraagt namelijk om een continue stroomvoorziening. Als het apparaat ook computerkracht heeft, vraagt het nog meer stroom en produceert het veel warmte. Dat maakt het ongemakkelijk om het langdurig op schoot te hebben. Apparaten met transmissive schermen zijn daardoor ongeschikt om content te lezen. Dit geldt ook voor de nieuwste generatie mobiele computers, de zogenoemde iSlate of tablet-pc’s zoals de Apple iPad.

eReaders maken opmars

De reflectieve schermen van eReaders overwinnen alle bezwaren voor het ‘mobiel’ lezen van content. De huidige trend van steeds kleinere, maar functioneel beperkte PC's, de zogenoemde ‘netbooks’ blijkt dat gebruikers zijn bereid concessies te doen. Zij willen een deel van de functionaliteit opofferen als dit de mobiliteit ten goede komt. Zij willen echter geen concessies doen op de levensduur van de batterij.

De meeste eReaders in de huidige generatie gebruiken elektronische inkt (eInk). Dit is een materiaal dat gepatenteerd werd door E Ink Corporation voor elektronische beeldschermen. Hoewel het concept revolutionair is, is elektronische inkt eenvoudigweg een fusie van chemie, fysica en elektronica. eInk bestaat uit miljoenen kleine microcapsules die ongeveer zo dik zijn als een mensenhaar. Iedere microcapsule bevat positief geladen witte deeltjes en negatief geladen zwarte deeltjes. Deze zweven in een heldere vloeistof. Als er een negatief elektrisch veld wordt toegepast, worden de witte deeltjes zichtbaar. Met een positieve lading keren de capsules om en verschijnen de zwarte deeltjes. Hierdoor kunnen eReaders uitsluitend monochrome kleuren weergeven. Het aantal grijsniveaus varieert van 4 tot 16, afhankelijk van het apparaat. Het scherm gebruikt alleen stroom wanneer het ververst wordt. Aangezien het om lezen gaat, noemen de leveranciers dit ‘paginaomslagen’. De gemiddelde eReader hoeft pas na 8.000 paginaomslagen opnieuw opgeladen te worden.

Recent werden de eerste eReaders aangekondigd die geen gebruik maken van eInk. Zij opteren voor de technologie van SiPix. Deze verschilt van eInk, maar het resultaat is hetzelfde: elektrische lading beweegt zware en witte deeltjes om content zichtbaar te maken. Beide technologieën worden gedrukt op een plastic film die op een circuitlaag gelamineerd is. Dit maakt de schermen, en daarmee de apparaten waarin zij geïmplementeerd zijn, erg dun. Niet voor niets zijn de early adopters vooral te vinden onder zakenreizigers, vakantiegangers en forensen. eReaders zijn lichter dan draagbare computers, verbruiken aanzienlijk minder stroom, worden niet warm en mogen in een vliegtuig gebruikt worden.

Keuzes en consolidatie

Hoewel het vooralsnog een erg jonge markt is, staan eReaders de afgelopen jaren flink in de belangstelling. Dit wordt aangejaagd door de sterke adoptie van de Amazon Kindle. Amazon.com levert deze eReader sinds 2007 en ziet de omzet jaarlijks verdubbelen tot meer dan 1 miljoen stuks in 2009. Dit heeft ertoe geleid dat steeds meer leveranciers van beeldschermen en consumentenelektronica hun eigen eReaders geïntroduceerd of aangekondigd hebben.

Voor gebruikers wordt het aanbod steeds onoverzichtelijker. Bijna dagelijks komen er nieuwe eReaders op de markt. Bovendien liften veel leveranciers van andere innovatieve apparaten mee op het succes van de enige markt die nog winst boekt in sombere tijden. Zo lag de nadruk van Apple bij de introductie van de iPad vooral op de mogelijkheid om boeken te lezen. Zoals we hierboven al uiteen zetten, is de iPad per definitie geen eReader. Dit geldt ook voor de eReaders van Aluratek en de Storybook “eReader voor kinderen” van Aiptek. Al deze apparaten zijn voorzien van transmissive schermen.

De meeste eReaders verschillen ‘onder de motorkap’ niet veel van elkaar. Zoals gezegd gebruiken ze nagenoeg allemaal electronic paper displays (EPDs) van eInk Corporation of SiPix. Bovendien maken de meeste eReaders gebruik van het Linux besturingssysteem. Microsoft WinCE en het Android OS van Google zijn echter sterk in opkomst. Qua computerkracht is er niet veel nodig, dus een processor van 366 MHz is voor de meeste eReaders voldoende. In eReaders vinden we vooral de processors terug van Samsung en Intel.

Ook onder fabrikanten zijn relatief weinig verschillen. Achter veel eReaders gaat dezelfde producent schuil. Zo levert het Taiwanese Netronix eReaders die verkocht worden onder de merknamen Bookeen, Cool-er, Pocketbook Astak Mentor, Obsidian en Pi. Jinke Electronics maakt eReaders onder het eigen merk Hanlin. Deze worden ook verkocht als lBook V3, DigiBook Reader V3, Walkbook, Papyre 6.1, BeBook, Astak EZ Reader, Kolibri V3 en ECO Reader. Ook Hanwang Technologies levert, naast de eigen Hanvon eReaderserie, veel eReaders in een zogenoemde OEM-overeenkomst. Hetzelfde geldt voor Onyx International. Dit bedrijf werd opgericht door het technologische team dat in China werd ingehuurd door iRex Technologies voor de productie van haar eReaders. De Boox 60 eReader van Onyx International wordt bijvoorbeeld in Nederland op de markt gebracht als BeBook Neo.

Toch is er één belangrijk onderscheid waar gebruikers naar zouden moeten kijken. Dit ligt echter diep in de technologie verborgen in de vorm van de controllers en drivers die de EPDs aansturen. Momenteel zijn schermverversingen van EPDs aanzienlijk trager dan die van transmissive schermen. Een paginaomslag neemt al snel 740 milliseconden (ms) in beslag. Deze vertraging heeft gevolgen voor de manier waarop de hardware communiceert met de EPD-controllers en hoe software moet communiceren met het scherm.

Een van de EPD-controllers die door Linux ondersteund worden, is Apollo van eInk Corporation. Deze wordt gebruikt in de meeste eReaders. iRex Technologies maakt een eigen controller met 16 grijsniveaus. De Metronome controller wordt gebruikt in bepaalde eReaders van Sony. De Epson controller kwam eind 2008 op de markt met verbeterde functies. Deze wordt onder meer gebruikt in de nieuwe Sony PRS700, de Amazon Kindle 2 en Kindle DX, de Hanlin V5 en Onyx Boox. Marvell maakt een controller voor de eigen reeks ARM-processors.

Met de kleine technologische verschillen, hangt de keuze onder de eReaders sterk af van de persoonlijke voorkeur en het beschikbare budget. eReaders zijn er in diverse prijsklassen, dus is het belangrijk te zoeken naar de beste prijs-kwaliteitverhouding. Uiterlijk en functionaliteit spelen vanzelfsprekend ook een rol. Sommige eReaders bieden veel meer functies, zoals het beheren van bestanden of het gebruik van draadloze verbindingen. De ene eReader is gebruikvriendelijker dan de andere. Dat kan aan handzame knoppen liggen, een Nederlandstalige interface of een touchscreen. Er zijn verschillen in batterijen, waardoor de oplaadtijd en gebruikstijd langer of korter kan zijn. Ook de grootte van het beeldscherm wisselt, evenals de snelheid van opstarten en schermverversingen. Tot slot zijn er verschillen in geheugencapaciteit en de mogelijkheid om deze uit te breiden met extra geheugenkaarten.

Daarnaast zijn sommige eReaders verbonden aan contentdiensten, abonnementen of eBookwinkels. Dit geldt onder meer voor de Kindle eReaders van Amazon. Aanvankelijk leek Amazon hierdoor een monopolie te krijgen op de Amerikaanse eReadermarkt. Inmiddels ondervindt het bedrijf steeds meer concurrentie. Ook uitgeverijen proberen de markt op te breken. In het volgende artikel gaan we in op de verschillende vormformaten, functies en contentdiensten. We bespreken dan hoe deze de vragen van specifieke doelgroepen kunnen beantwoorden.

De markt voor eReaders is nog jong, vurig en wispelturig. Er komen continu nieuwe apparaten en diensten bij. Zodra de markt volwassen wordt zal consolidatie onvermijdelijk zijn. Ook dat een belangrijke overweging bij de aanschaf van een eReader. Blijft de leverancier en de ondersteuning voor het apparaat op de lange termijn bestaan? Gebruikers geven momenteel de voorkeur aan eReaders met een schermafmeting van 6 inch (15,24 cm) diagonaal. De eerste generatie eReaders, met een schermafmeting van 5 inch, delft hierdoor het onderspit. Naarmate de toepassingen en contentdiensten voor eReaders toenemen, zullen steeds grotere formaten populairder worden.

Ook onder aanbieders zal een consolidatieslag plaatsvinden. De komende jaren zullen fusies, overnames en exclusiviteitovereenkomsten aan de orde zijn. Dit kan eveneens nadelige gevolgen hebben voor de ondersteuning van hedendaagse apparaten. De eerste tekenen hiervan zijn al zichtbaar. Zo zal de Boox 60 eReader, die begin dit jaar in Nederland op de markt kwam, weer verdwijnen. Fabrikant Onyx International gunt de Nederlandse markt exclusief aan Endless Ideas, leverancier van de BeBook Neo. Acer kondigde onlangs aan de ontwikkeling van producten voor de eReadermarkt te staken. De prototype eReaders die het bedrijf op stapel had staan, zijn vooralsnog in de ijskast gezet. Volgens Acer is de eReadermarkt nog te klein om vast te kunnen stellen of er een winstgevend bedrijfsmodel bestaat voor leveranciers. Het is mogelijk dat verschillende andere leveranciers van beeldschermen en consumentenelektronica tot dezelfde conclusie komen.

Conclusie

De eReader zal de komende jaren alleen maar toenemen in populariteit. Naar verwachting groeit de eReadermarkt tot 3 miljard dollar in 2020. Er zijn twee belangrijke aanjagers voor de uitbreiding van de markt: lagere prijzen (die de toepassing toegankelijk maken voor het grote publiek) en extra functionaliteit. In het eerste geval geldt dat consumentenproducten meestal gemeengoed worden wanneer de prijzen dalen tot circa $200. In het tweede geval verwachten marktanalisten dat kleur en video de marktgroei zullen stimuleren. Ook een verbeterde gebruikersinterface voor specifieke content, zoals dagbladen, zal bijdragen aan de positieve ontwikkeling. Kleurenschermen zullen naar verwachting vanaf 2013 de markt beheersen.

Vooralsnog zijn de apparaten vooral populair voor gebruik onderweg. De adoptie en acceptatie op kantoor, op school en thuis hangt nog af van contentdiensten. Deze bespreken we in het volgende artikel. Evenals de uitdagingen die eReaders brengen voor de auteurs en uitgevers van content. Voor hen zullen eReaders grote veranderingen te weeg brengen. Het beschermen van de rechten van schrijvers en uitgevers mag daarbij niet in gevaar komen. Ook dat vraagt om extra techniek.