Geschiedenis en Televisie

Journalistiek: geschiedenis radio & televisie in Nederland

Infoteur: Etsel

De geschiedenis van radio en televisie is niet los te zien van de geschiedenis van het Nederlandse omroepbestel. In dit artikel kijken we naar de geschiedenis van de radio en van de televisie. Daarnaast wordt het Nederlandse omroepbestel onder de loep genomen. Ook kijken we naar de kijker en het kijk- en luisteronderzoek.


De geschiedenis van radio in Nederland

eerste radio-uitzending
Op 6 november 1919 heeft Nederland een wereldprimeur met de eerste radio-uitzending. Deze wordt verzorgd door ir. H.H. Schotanus à Steringa Idzerda. De luisteraars betalen nog geen luistergeld en Idzerda is voor zijn inkomsten afhankelijk van giften van zijn publiek. Hij houdt het dan ook niet lang vol. Maar het begin is er en in 1923 begint de NSF (Nederlands Seintoestellen Fabriek), met uitzendingen van de Hilversumsche Draadloze Omroep

eerste omroepen
In 1924 begint de NCRV met protestant gerichte uitzendingen. Al snel volgt de KRO (katholiek) en de VARA (socialistisch). In 1926 begint de VPRO (protestant) met uitzendingen. In 1928 komt de AVRO als algemene omroep.

Zendtijdenbesluit
Omdat de politiek concurrentie vreest wordt het Zendtijdenbesluit ingevoerd. Dit houden de volgende maatregelen in:
Zendtijd wordt in vijven opgedeeld met een totaalaanbod van 40 tot 50 uur per week.
Reclame via radio is verboden.
Omroepen moeten zelf voor inkomsten zorgen via ledenwerving. Inkomsten worden aangewend voor studio's, reportagewagens en radiogidsen.

de bezetting
Wanneer Duitsland ons land bezet worden de omroepen ontbonden. Deze worden vervangen door de Rijksradio Omroep, later de Nederlandse omroep. Voor financiën wordt de omroepbijdrage ingesteld. Iedere radiobezitter moet 9 gulden betalen.

Radio Oranje
Tijdens WO II wordt vanuit Engeland via de BBC Radio Oranje uitgezonden. Elke dag is er 15 minuten zendtijd beschikbaar.

Na WO II wint de radio aan populariteit
In 1945 zijn er ongeveer 300.000 toestellen. In 1949 zijn dat er ruim 1 miljoen. Bekende radio programma's zijn: de Familie Doorsnee, de Showboat, Negen Heit de Klok.

het openbreken van het gesloten bestel
Veronica en de Reclame-televisie Exploitatie Maatschappij zorgen in de jaren 1960 voor een ware revolutie. Ze zenden uit vanaf internationale wateren en vallen dus niet binnen de Nederlandse wetgeving.

Amerikaans model
De programma's van Veronica zijn samengesteld volgens Amerikaans model van snel, licht, flitsend en muzikaal.

omroepwet 1966
  • er mogen nieuwe omroepen bijkomen met een minimaal aantal leden;
  • de NOS wordt opgericht als samenwerkingsorgaan;
  • de STER verzorgt de reclame.

De geschiedenis van televisie in Nederland

eerste televisie-uitzending
De eerste televisie-uitzending vindt op 2 oktober 1951 plaats. In 1952 hebben slechts 500 gezinnen een televisietoestel. Er wordt de eerste jaren slechts drie uur per week uitgezonden door de NTS. Het NTS-journaal (later het NOS-journaal) is het langstlopende programma.

populaire programma's in het begin
  • Pension Hommeles
  • De Verrekijker
  • Tante Hannie
  • de shows van Lou van Burg
  • spelprogramma's van Theo Eerdmans

Het Nederlandse omroepbestel

omroepen zonder leden
NOS, IKON, RKK, HOS, RVU, Teleac, NMO, Joodse Omroep, Humanistische Omroep, en de Zendtijd voor politieke partijen.

A-, B- of C-status
De ledengebonden omroepen krijgen op basis van het aantal leden dat zij tellen de A-, B-, of C-status. De verdeelsleutel voor de zendtijd is is 5:3:1

tv wordt gewenning; vertrossing
In de jaren 1970 begint tv gewenning en een zeer belangrijke vorm van vrijetijdsbesteding te worden. De toename van het aantal programma's dat vooral ontspannend en oppervlakkig van karakter is, wordt vertrossing genoemd.

Tolerantie van de kijker

taboes op de televisie
Seks is allang geen taboe meer. Racisme ligt nog wel steeds gevoelig. Een voorbeeld is het programma Ooggetuige van RTL4 over de wijk Lombok waar tientallen nationaliteiten leven. Door de beeldkeuze, de montagekeuze en zeer suggestieve tussenteksten, vinden groepen bewoners dat het televisieteam bewust heeft aangestuurd op een programma dat Lombok in een kwaad daglicht zet.

manipulatiemogelijkheden
De keuzes die gemaakt worden tijdens het produktieproces kleuren de berichtgeving. Voorbeelden zijn: de uitsnede van het beeld (maker bepaalt wat wel en niet wordt gezien); het perspectief (hoge of lage camerastand); de volgorde van beelden; het geluid (achtergrondmuziek en commentaar); combinatie van beeld en geluid (deze kunnen elkaar versterken of verzwakken).

Kijk- en luisteronderzoek

waardering voor de programma's
Sinds 1965 hanteert de NOS kijkcijfers en waarderingscijfers. Het wordt steeds belangrijker een strategie te bedenken om de achterban van de omroepen tevreden te stellen; iets wat alleen mogelijk is als er onderzocht wordt wat de lezen willen.

verandering in luistergedrag
In het begin had je Hilversum 1, 2 en 3. Op deze zenders zonden verschillende omroepen uit. Later is dit veranderd in Radio 1, 2, 3, 4 en 5. Radio 1 staat voor nieuws- en actualiteitenzender, Radio 2 voor de lichte informatie, Radio 3 voor de popzender, Radio 4 de klassieke zender en radio 5 de opiniezender.

verandering in kijkgedrag
In 1965 wordt nog slechts 7 uur televisie per week uitgezonden op Nederland 1 en 2. In 1982 mogen ook middaguitzendingen plaatsvinden. Op 4 april 1988 wordt Nederland 3 ingevoerd. Ondertussen kan ook televisie via de kabel worden ontvangen. In 1989 komt de eerste commerciële omroep: RTL-Veronique. Later volgen er meer commerciële omroepen.

kijkmeter
Sinds 1987 bestaat de kijkmeter. Hiermee worden het kijkgedrag en de waardering geregistreerd. 's Nachts gaan alle gegevens automatisch naar de centrale Intomartcomputer en de volgende dag zijn de cijfers op televisie te zien.

pretesten
Dit is het van tevoren keuren van programma's door kijkers. Daarna kunnen eventueel aanpassingen worden aangebracht alvorens het programma wordt uitgezonden.

Meer over journalistiek is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? Deel II.
© 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Geschiedenis (Electronica) op 25-11-2008, laatst gewijzigd op 27-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "Journalistiek: geschiedenis radio & televisie in Nederland"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.