Journalistiek: het maken van televisieprogramma's

Televisiejournalistiek berust op dezelfde uitgangspunten als de dagblad- of de radiojournalistiek. Werken met beelden voegt een extra dimensie toe aan het journalistieke vak, maar vormt ook een beperking. Een journalist dient te selecteren in beelden. In dit artikel aandacht voor twee vormen van televisiejournalistiek: het NOS-journaal en de documentaire.

Het NOS-journaal

verschillende journaaluitzendingen
Er zijn verschillende journaaluitzendingen. Bij een kort journaal moet alles snel; korte berichten met weinig toelichting. Bij het zes uur journaal is er meer ruimte voor reportages van verslaggevers en buitenlandse correspondenten. Het acht uur journaal heeft zowel lange als korte onderwerpen. En in de uitzending van tien uur is meer aandacht voor economisch nieuws. Er werken meer dan 200 mensen aan het journaal.

nieuwslezer
De nieuwslezer presenteert het nieuws dat door het hele team is aangedragen. Hij of zij heeft een vertrouwd gezicht: hij of zij moet in staat zijn om informatie geloofwaardig over te dragen.

nieuwsvergaarders en nieuwsverwerkers
Er zijn twee typen te onderscheiden bij het NOS-journaal: de nieuwsvergaarders en nieuws verwerkers. Redacteuren kunnen met zowel het ene als het andere bezig zijn. Redactiechef verdeelt de taken.

European Broadcasting Union
Deze kent de volgende taken:

• dagelijkse nieuwsuitzending tussen televisiejournaals, dus ook voor ons NOS-journaal
• de uitwisseling van programma's. Denk bijvoorbeeld aan de nieuwjaarsconcerten of het Eurovisie Songfestival
• hele speciale uitzendingen, zoals de landing op de maan of een belangrijk pausbezoek

NOS-journaal kent vier redacties

• redactie buitenland
• redactie binnenland
• politieke redactie
• economieredactie

draaiboek NOS-journaal
Het NOS-journaal wordt gemaakt aan de hand van een programma of een draaiboek, dat de hele dag wordt aangepast. De regisseur en regie-assistent werken het draaiboek uit en bekijken waar illustratiemateriaal, zoals beelden, grafieken, kaarten, etc. bij moeten komen.

---

Het Jeugdjournaal

doelgroep
Te midden van de redacties van het NOS-journaal werken de medewerkers van het jeugdjournaal. Zij maken gebruik van dezelfde faciliteiten. De doelgroep is van tien tot twaalf jaar.

presentatie
Met de kinderen wordt niet alleen rekening gehouden bij het schrijven van de teksten, maar ook als nagedacht wordt over de presentatie van het onderwerp, bijvoorbeeld een oranje pet opzetten als iets verteld wordt over het Nederlands elftal. Men probeert ellendig nieuws van de positieve kant te bekijken. Bijvoorbeeld door de vraag te stellen of er oplossingen zijn. Ook zijn er in bijna elke uitzending kinderen te zien.

---

Teletekst

onderdelen teletekst
sport, omroep, nieuws, financiën, etc. Verder geeft Teletekst informatie over grote evenementen zoals bijvoorbeeld de verkiezingen. De gepresenteerde informatie wordt aangeleverd door o.a. Schiphol (aankomst en vertrektijden), de Optiebeurs en Effectenbeurs en door het ANP. Een uitgebreide redactie vergaart het nieuws. Geen krant of journaal kan concurreren met de snelheid van Teletekst.

velotype
In deze snelle moderne tijd is het ook mogelijk rechtstreeks uitgezonden programma's direct te ondertitelen via Velotype. De Velo-typist(e) tikt de tekst razendsnel in waarna de tekst in beeld verschijnt.

---

De televisiedocumentaire

kostbare aangelegenheid
Het maken van documentaires is een kostbare aangelegenheid. De meeste omroepen kunnen en willen niet te veel geld in dit genre investeren omdat zij daarmee het grote publiek niet aan zich binden.

geen hoge kijkdichtheid
Documentaires krijgen over het algemeen geen hoge kijkdichtheid.

---

Van synopsis tot draaiboek

synopsis
Uit de synopsis moet duidelijk en kort blijken waarover u het wilt gaan hebben:

• Wat is het onderwerp; waarom is het volgens u de moeite waard over dit onderwerp een programma te maken?
• Wat zijn uw plannen en hoe wilt u deze verwezenlijken?
• Voor wie is de film bedoeld? Denk bijvoorbeeld aan de doelgroep, identiteit van de omroep en het tijdstip van uitzending.
• Wat kost het de omroep aan tijd, geld en andere middelen?

budgetbewaking
Enkele regels waaraan zich maar beter kunt houden om niet in de productiefase onverwachte problemen tegen te komen zijn de volgende:

• Alles wat u nodig heeft, kost in principe geld. Voorkom overbodige opnames en te veel gebruik van materiaal waarover rechten betaald moeten worden.
• Zorg ervoor dat het geplande aantal opname dagen redelijk goed is ingeschat. Opname- of draaidagen zijn duur.
• Als u opnames gaat maken, weet u precies wat u wilt opnemen, waar en met wie.

research/onderzoek
Er zijn diverse manieren om aan informatie te komen over een specifiek onderwerp:

• Gesprekken met mensen die er meer over weten of een andere invalshoek kunnen belichten.
• Het raadplegen van boeken tijdschriften waarin aan het onderwerp aandacht besteed wordt.
• Indien mocht blijken dat er organisatie zijn die zich met het onderwerp bezighouden, loont het snel met hen contact op te nemen.
• Bekijken van archiefmateriaal of reeds eerder verschenen televisieproducties/films die met uw onderwerp te maken hebben of dezelfde structuur kennen als de documentaire die u wilt gaan maken.

scenario
Na de research-fase hebt u een totaalbeeld van wat u wilt maken en hoe. U hebt uitspraken van personen, informatie uit bronnen, beelden en muziek. U weet precies welke opnames u moet maken en waarom juist die opnames in uw documentaire passen.

filmen op locatie
Hou met het volgende rekening:

• het licht
• de beschikbare elektriciteitsvoeding
• de ruimte voor de camera's
• de geluidsomstandigheden
• financiële vergoeding
• bespreek met de betrokkene wat het voor hen betekent als u komt filmen

draaiboek
Iedere regisseur maakt op zijn of haar eigen manier een draaiboek. Sommigen noteren nauwkeurig de tijd, locatie en personen; anderen maken een storyboard (tekeningetjes) of een gedetailleerd script.

shotlist
Hierop staan alle shots: het beeld, het geluid, de duur van het shot, het beeldkader, de bewegingen, de timecode en bandnummer. Bij voorkeur maakt u na elke draaidag een shotlist.

---

Montage en afwerking

enkele tips

• Zorg dat eventueel archiefmateriaal klaar zijn voordat u aan de montage begint.
• Denk tijdig aan het lettertype dat u wilt gebruiken.
• Plan indien mogelijk een geluidnabewerking.
• Kies voor een goede commentaarstem indien nodig.

voorbereiding van de uitzending van het programma
Indien het product door een zendgemachtigde uitgezonden wordt, is het raadzaam zeker zes weken voor de datum van uitzending contact te zoeken met de voorlichter van de organisatie. Deze stelt dan een persbericht op voor de programmabladen en andere publiciteitsactiviteiten.

Meer over journalistiek is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? Deel II.